Print Friendly
آموزش مجازی سفیرفیلم

تدوین | درس دهم: کارگردانی برای تدوین

thumb10

در درس دهم از سیر جدید و پیشرفته «تدوین» از آموزش مجازی سفیرفیلم با اولین بخش از مباحث تدوین برای کارگردانی آشنا شوید.

درس دهم- تدوین برای کارگردانی 1

پس از انتشار جزوه «درس نهم» از سیر «مقدماتی تدوین» در هفته گذشته، امروز درسنامه دهم این سیر از آموزش مجازی سفیرفیلم منتشر شد.

1

به نام خدا و بازهم سلام

صحبت سر کارهایی بود که کمک می‌کرد ماده خام مناسبی تحویل آشپز فیلم دهیم، هرچند این بحث‌ها تمامی ندارد اما قسمتی از آنچه باید در مرحله فیلم‌نامه‌نویسی در نظر داشت را در درس قبل گفتیم و در این درس سراغ بعضی نکات مخصوص کارگردانی خواهیم رفت.

بهتر دیدیم توصیه‌های مربوط به کارگردانی برای تدوین را به دو دسته کلی تقسیم‌بندی کنیم، یک دسته اصول و قواعد اصلیِ کارگردانیِ تدوین مدار را شامل می‌شود و دسته بعدی توصیه‌ها و نکات پراکنده‌ای است که حکم فوت کوزه‌گری را دارند و به ریزه‌کاری‌ها و جزئیات مهم مربوط‌اند، جزئیاتی که رعایت نکردنشان بعضاً می‌تواند یک صحنه تمام را بلااستفاده کند.

قواعد و اصولِ کارگردانی برای تدوین

۱. شناسایی نماها و هم گاه سازی صدا

همان طور که قبلاً هم گفتیم بعد از پایان مرحله فیلم‌برداری حجم بسیار زیادی راش تولید شده است، یکی از مهم‌ترین و حساس‌ترین مراحل تدوین شناسایی نماها و باخبر بودن از محتوای آن‌ها بدون نیاز به دیدن آن‌هاست، چه در کار با نگاتیو و چه با سیستم های دیجیتال این موضوع اهمیت اساسی دارد، کلاکت زدن در ابتدا یا انتهای یک نما سرعت شناسایی نماها را بسیار بالا می‌برد و همچنین امکان استفاده از یادداشت‌های منشی صحنه و گزارش‌های دوربین را نیز بسیار سریع تر می‌کند، تدوینگر پای میز مونتاژ متوجه خواهد شد که این اطلاعات چقدر حیاتی‌اند، اطلاعاتی نظیر اشکالات تداوم، شماره برداشت، برداشت مطلوب کارگردان، عیوب احتمالی نظیر ورود میکروفن و … به کادر و فهرست نماها و سایر توضیحات.

کاربرد دیگر و یا حتی اصلی تخته کلاکت همگاه سازی صدا با تصویر است، به جز تولیدات غیرحرفه‌ای و دوربین‌های ویدئویی خبرنگاری، تقریباً در اکثر پروژه‌های حرفه‌ای فیلم‌سازی بنا به دلایل مختلف فنی صدا به صورت مستقل و جدا از تصویر ضبط می‌شود و یکی از مراحل کاری ابتدایی هر تدوینگر همگاه سازیِ صدا و تصویر جداشده و اتصال آن‌ها به یکدیگر است.

چیزی که در زبان انگلیسی و ادبیات رایج تدوین گران به آن سینک کردن می گویند. نقطه‌ای که بر اساس آن صدا و تصویر همخوان می‌شوند، همان نقطه تقه کلاکت بعد از بسته شدن است. هرچند فن‌آوری‌های جدید و ضبط کننده‌های تصویری امروزی توانایی دریافت ورودی‌های مستقل صدا و تصویر و سپس ضبط همزمان صدا و تصویر به صورت یکپارچه را دارند اما هنوز صدابرداران و تصویربرداران ترجیح می‌دهند مستقلاً داده‌های خود را ضبط کنند.

3

ODYSSEY 7Q یکی از دستگاه های ضبط تصویر دیجیتال با قابلیت ضبط صدای همزمان

2

Sound device 788T یکی از رایج ترین دستگاه های ضبط صدای سر صحنه

در کلاکت زدن باید به این نکات توجه کرد:

۱. مشخصات نما را قبل از زدن تقه باید خواند نه در حین آن تا صدای تقه شفاف و واضح شنیده شود.

۲. اگر کلاکت در قاب تنظیم‌شده جا نمی‌گیرد ابتدا متون را می‌گیریم و سپس قیمت بالای کلاکت را در کادر قرار می‌دهیم تا تصویر برخورد دو قطعه بالایی کلاکت دیده شود.

۳. بعد از کلاکت زدن باید آن را بسته نگه‌دارشت و سپس از کادر خارج کرد.

۴. در صورت نداشتن کلاکت می‌توان به وسیله یک دفترچه یادداشت و ماژیک و به هم زدن دو کف دست به صورت افقی در مقابل دوربین عمل کلاکت زدن را انجام داد. بین خودمان باشد اما بشکن دو دستی مجلسی هم راه حل بدی نیست، حتی می‌توان به وسیله انگشتان شماره برداشت را نیز نمایش داد، البته برای صحنه‌هایی که بیش از عدد انگشتان دست برداشت ندارند.

۵. در موقعیت‌هایی که زدن کلاکت ابتدای نما ممکن نیست، مثل خیلی از موقعیت‌های مستند یا جاهایی که زدن کلاکت باعث اختلال حواس عوامل و بازیگران و مصاحبه شونده و … می‌شود، در انتهای نما کلاکت زده می‌شود، در این شرایط کارگردان قبل از کلاکت باید بگوید کلاکت ته و کلاکت هم باید وارونه گرفته شود.

4

نحوه گرفتن کلاکت انتهای نما

۶. باید نوشته‌ها واضح باشند، به اندازه کافی تخته بزرگ باشد و مسئول دوربین تأیید کند که نوشته‌ها کاملاً خوانا ضبط می‌شوند.

۲. تداوم

قبلاً در مورد تداوم و حفظ راکورد صحبت کردیم، باز هم تاکید می‌کنیم که همواره در کارهای داستانی و البته در کارهای مستند ضروری است که تا جای ممکن راکورد صحنه در همه جزئیات به دقت حفظ شود، از جزئیات لباس و گریم و وضعیت بدنی بازیگر تا حال و هوای صحنه و محل قرارگیری سایر بازیگران و میزانسن های متحرک همه و همه باید به دقت مواظبت شوند تا راکورد در نماهای مختلف حفظ شود و در مرحله تدوین ایجاد اشکال نکند.

در کارهای مستند هم جاهایی لازم است پیوستگی رعایت شود و یا حداقل این‌طور به نظر برسد که پیوستگی رعایت شده است، یکی از مهم‌ترین موقعیت‌های این‌چنینی مصاحبه‌ها هستند، اگر تماشاگر احساس کند در حین مصاحبه قسمت‌هایی از صحبت‌ها عامدانه بریده‌شده‌اند، اعتمادش به وجه اسنادی و اقناعی مستند کاسته خواهد شد و این ضربه بزرگی به فیلم خواهد زد، بنابراین در مصاحبه‌ها سعی کنید تا جای ممکن طوری فیلم‌برداری کنید که امکان برش زدن داشته باشید، مثلاً اگر مصاحبه شونده قصد دارد سیگاری بکشد و یا چیزی بخورد و یا در حین انجام کاری دیگر است اجازه دهید ابتدا کارش را تمام کند و سپس ادامه مصاحبه را در شرایطی غیر متغیر ضبط کنید، چرا که در این حالت اگر لازم باشد قسمتی از صحبت‌های غیرضروری یا نامناسب حذف شود، برش پرشی مشهود خواهد بود. به ویژه در موضوعات حساس، وقتی اطمینان کامل از مصاحبه شونده نباشد، عدم امکان برش زدن گاهی تمام مصاحبه را حذف می‌کند.

1

از ضبط مصاحبه با فردی که در حال انجام عملی است که پیشرفت مشهود در طول زمان دارد، مثل سیگار کشیدن خودداری کنید.

اما فیلسوف تدوینگران یعنی جناب والتر مرچ برای یک برش ایده آل 6 مؤلفه را بر می‌شمارد که آخرین مؤلفه آن رعایت تداوم است، او معتقد است در جایی که حس و حال فیلم درست عمل می‌کند و برش‌ها به روایت فیلم وفادارند نباید آن‌ها را به خاطر خطای راکورد کنار گذاشت چرا که در بسیاری از مواقع بیننده اصلاً متوجه این خطاها نمی‌شود، چیزی که تدوینگران به دلیل درگیری دائم با راش‌ها متوجه آن می‌شوند، وی معتقد است دخالت بیش از حد منشی صحنه یا مسئول حفظ تداوم در سینمای داستانی روی تمرکز و کیفیت کار بازیگر تأثیر می‌گذارد و او را تبدیل به ماشینی خشک و مکانیکی می‌کند، بنابراین بهتر است از خطاهای کوچک تداومی به نفع بازی روان تر و انسانی تر چشم‌پوشی کرد و با تدوین آن‌ها را رفع و رجوع کرد.

۳. خط فرضی

راجر کریتندن در کتاب تدوین فیلم و ویدئو می‌گوید خط فرضی مادر همه قراردادهای سینمایی است، سپس ادامه می دهد «رعایت خط فرضی و نشکستنش ظاهرا مهمترین مشکل کارگردان های تازه کار است، وقتی در اتاق تدوین با نماهایی مواجه شویم که همه چیزشان خوب و به جاست اما به دلیل عدم رعایت خط فرضی قابل استفاده نیستند واقعا تاسف می خوریم.»

Untitled-2

اگر نمای مادر b از موقعیت A گرفته شده باشد، همه نماهای دیگر باید در جایی بین نقطه B و C گرفته شوند، مگر اینکه خط فرضی جدیدی تعریف شود به عنوان نمونه برش زدن از b به c گیج کننده خواهد بود، چون موقعیت آدمها نسبت به هم در تصویر عوض می شود.

وعده کرده بودیم بعدها در مورد استثنائات این قانون هم صحبت کنیم، یکی از این استثنائات وقتی است که بدون قطع کردن تصویربرداری و یا برش زدن، دوربین از خط فرضی بگذرد، یا فردی از خط فرضی عبور کند و به این ترتیب جهت تازه‌ای برای نما تعریف شود، درست مثل وقتی که یک نفر از جای قبلی خود حرکت می‌کند و شما برای دنبال کردن او مجبورید زاویه نگاه و جهت سر خود را تغییر دهید، این کار تأثیر و تاکید دراماتیک خاصی در فضا ایجاد می‌کند، تمرکز روی یک شخصیت خاص یا تغییر توازن و محور گفتگو و کنش و واکنش‌ها یا حتی پرده‌برداری از واقعیتی تازه.

یکی دیگر از این موارد استثناء در رعایت نکردن قانون خط فرضی، شکستن عامدانه و از قبل طراحی‌شده این خط برای ایجاد احساساتی نظیر تشویش و تخاصم و بی‌نظمی، ابهام و … است.

باید در نظر داشت با عبور دوربین از خط فرضی قبلی خط فرضی جدید بر مبنای موقعیت فعلی دوربین تعریف می‌شود و خط قبلی دیگر معتبر نیست.

مثلاً آنتونیونی فیلم‌ساز ایتالیایی علاقه خاصی به این تغییر موقعیت آدم‌ها دارد و از آن برای نشان دادن تغییرات روان‌شناختی در طول صحنه استفاده می‌کند.

۴. خط نگاه

همان طور که احتمالاً مستحضر هستید نمایی از دو شخصیت فیلم و موقعیت آن‌ها از یکدیگر خط نگاه آن‌ها را نسبت به هم مشخص می‌کند و در صورتی که سوژه‌ها تغییر موقعیتی نداشته باشند باید این خط نگاه در نماهای بعدی نیز حفظ شود، حتی اگر از نمایی باز به نمایی به شدت نزدیک و بسته برویم کماکان باید جهت سر و سمت نگاه با نمای قبلی یکسان باشد.

البته مثل خط فرضی در حالتی که جایی که شخصیت به آن نگاه می‌کند اگر متحرک باشد خط نگاه هم مطابق با آن باید تغییر کند.

قاعده حفظ خط نگاه را هم می‌توان عامدانه رعایت نکرد و از آن استفاده‌های دراماتیک کرد، مثلاً با استفاده از نگاه در جهت مخالف

این قاعده کلی را هم به عنوان حسن ختام این درس همیشه در نظر داشته باشید، قاعده‌ای که از شدت فراگیری ضرب المثل شده‌است.

برای اینکه بتوانید قوانین را بشکنید و از آن‌ها خلاقانه استفاده کنید، ابتدا لازم است آن‌ها را یاد بگیرید و به آن‌ها مسلط شوید.

پرسش و پاسخ

چنانچه پیرامون این درس پرسشی دارید، از بخش زیر برای ما ارسال کنید:

نام شما:*

ایمیل شما:*

تعداد بازدید:3,530
بدون دیدگاه

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*


*

RSS