Print Friendly
آموزش مجازی سفیرفیلم

تدوین | درس سیزدهم: مصاحبه برای تدوین

thumb13

در درس سیزدهم از سیر پیشرفته «تدوین» از آموزش مجازی سفیرفیلم با مبحث مصاحبه برای تدوین آشنا شوید.

درس سیزدهم- مصاحبه برای تدوین

پس از انتشار جزوه «درس دوازدهم» از سیر «مقدماتی تدوین» در هفته گذشته، امروز درسنامه سیزدهم این سیر از آموزش مجازی سفیرفیلم منتشر شد.

در این درس بنا داریم در رابطه با نکاتی که حین تصویربرداری و کارگردانی مصاحبه‌ها باید رعایت شوند تا در مرحله تدوین بهترین، بی‌دردسرترین و آماده‌ترین مواد خام به دست تدوینگر برسد صحبت کنیم.

هرچند ممکن است در نگاه اول بعضی از نکاتی که در این درس مطرح می‌شوند در حیطه کارگردانی و یا فن مصاحبه جای بگیرند اما قطعاً در روانی و بالا بردن قدرت انتخاب و مانور تدوینگر مؤثرند و چالش‌های بزرگی را از پیش روی آشپز فیلم بر می‌دارند.

باید به این نکته کلی توجه داشته باشید که تقریباً تمامی آنچه در این درس مطرح می‌شود بر گرفته از تجربیات عملی مستندسازان است و وابسته به موقعیتی که آن‌ها در آن قرار داشته‌اند. بنابراین در هر مورد شرایط و ملاحظات موقعیت را لحاظ کنید و دستورالعمل‌های داده‌شده را بر اساس عقل سلیم با موقعیت خودتان سنجیده و اجرا کنید.

به میمنت و مبارکی بحث را با خطاهای فاحش و گناهان نابخشودنی هنگام مصاحبه شروع می‌کنیم، خطاهایی که یا به کلی اصلاح‌ناپذیرند و به همین دلیل مصاحبه‌ها را بی‌استفاده می‌کنند، یا حسابی فیلم را از سر و شکل می‌اندازند و آن را صرفاً تبدیل به یک تجربه خوب می‌کنند.

خیلی از فیلم‌سازان خرابکاری‌هایشان را به عنوان تجربیات ارزشمند معرفی می‌کنند، البته که حق با آن‌هاست.

۱. اندازه قاب

کم نیستند کسانی که در مصاحبه‌های تخصصی و بی‌ربط آن‌قدر به سوژه نزدیک می‌شوند و وی را در نماهای بسته قرار می‌دهند که به نظر می‌رسد در درجه اول شمارش تعداد تارهای سبیل و بررسی وضع پوست و جوش‌های فرد کذا یکی از اولویت‌های فیلم‌ساز بوده است.

Untitled-2

ممکن است توجه مخاطب به سمت خال روی صورت مصاحبه شونده منحرف شود.

هرچند هزار و یک دلیل برای رد این روش (البته نه در همه موقعیت‌ها) از منظر کارگردانی، روایت و بحث‌های زیبایی‌شناسی وجود دارد اما کمترین ضرری که این روش برای تدوین دارد، این موارد است:

۱.۱. خستگی یا انحراف ذهنی بیننده: به دلیل پر شدن قاب با صورت مصاحبه شونده و کم شدن عناصر بصری قاب، بیننده سریع‌تر خسته می‌شود، به ویژه اگر در چهره مصاحبه شونده تغییر خاصی دیده نشود و واکنش‌های عاطفی خاصی در صورت وجود نداشته باشد. معمولاً مصاحبه‌های تخصصی و فنی این‌گونه‌اند. نماهای بازتر با تکثر بیشتر در عناصر صحنه تنوع بیشتری داشته و دیرتر موجب خستگی بصری بیننده می‌شوند. ممکن است این اتفاق نیفتد اما در عوض بیننده بیشتر از این که درگیر اصل موضوع گفتگوها بشود توجه و تمرکزش بر شخصیتی که این حرف‌ها را می زند معطوف می‌شود که در بسیاری از موارد امر نامطلوبی است. به طور کلی هرچه تصویر مصاحبه شونده بزرگ تر باشد کیفیت‌های ذهنی و روان‌شناسانه بارز تر می‌شوند و در مورد شخص مصاحبه شونده قضاوت شکل می‌گیرد و هرچه نما دورتر باشد، قضاوت‌ها، هم ذات پنداری و غلبه احساسات کاهش پیداکرده و اطلاعات و روند صحبت‌ها بیشتر موضوعیت می‌یابند. از این نکته در مرحله تدوین و تنظیم احساسات تماشاگران و تقویت یا تضعیف فردی خاص نیز می‌توان استفاده کرد.

۱.۲. خروج از وضوح و تغییر ترکیب‌بندی و نورپردازی: در تصویربرداری با قاب‌های بسته و مخصوصاً وقتی که مصاحبه شونده صندلی مناسبی هم نداشته باشد، خارج شدن از کادر و یا وضوح بسیار محتمل خواهد بود و با کوچک‌ترین حرکت، ترکیب‌بندی، وضوح و حساب کتاب‌های نورپردازی، به هم می‌ریزد و تدوینگر مجبور به استفاده از برون برش خواهد بود، البته به شرطی که شرایط و زمینه‌هایش فراهم باشد، در غیر این صورت باید بین بد و بدتر تصمیم گرفت.

۱.۳. از دست دادن فرصت‌های اصلاح بعد از تولید: اگر تصویربرداری در محدوده نماهای متوسط باشد و اشکالات کوچکی در اطراف قاب وجود داشته باشد یا در اثنای کار اشکالاتی نظیر ورود بوم صدا به قاب رخ دهد تا حدودی در مرحله تدوین با بسته‌تر کردن یا زوم دیجیتالی یا استفاده از تمهیدات دیگر رایانه‌ای می‌توان آن‌ها را پوشاند، به ویژه وقتی کیفیت راش‌ها بالا باشد، اما در نماهای درشت این فرصت‌ها از دست می روند.

۲. تغییر قاب، صحنه و تنظیمات نورپردازی و دوربین

از آنجایی که ممکن است در مصاحبه‌های واقعی و غیر ساختگی هر اتفاقی رخ دهد و مسیر مصاحبه از آنچه در ذهن داشته‌ایم منحرف شود، بهتر است کمی روحیات ماجراجویانه را کنار گذاشته و بعد از فشرده شدن دکمه ضبط دوربین خلاقیت‌ها و ایده‌های جدید را برای کارهای بعدی آزمایش نگه‌داریم.

یکی از دلایلی که تصویربرداران را وسوسه می‌کند قاب خود را کمی تغییر دهند، در واقع کسالت و سر رفتن حوصله خودشان سر صحنه است. کمتر مصاحبه‌ای است که راش‌هایش زیر 20 دقیقه باشند، اما در شرایط عادی سهم راش‌های گرفته‌شده در فیلم نهایی کمتر از آن است که ثابت بودن قاب حوصله مخاطب را سر بِبُرد.

 با این توضیح ممکن است تعویض قاب به جای تنوع بخشیدن به مصاحبه آن را دچار تشتت کند. مسائلی مثل پیدا کردن لحظه مناسب برای تعویض قاب و از دست ندادن صحبت‌های مصاحبه شونده به جای خود، وقتی نما تعویض می‌شود فاصله‌ای که تصویربردار در حال تغییر قاب است باید از فیلم نهایی خارج شود و این، دست‌کاری شدگی مصاحبه را مشهود تر می‌کند.

نتیجه اخلاقی:

بهتر و امن تر این است که در مصاحبه‌ها به ویژه وقتی که تنها یک دوربین دارید نمای دوربین را روی سوژه در محدوده نماهای متوسط تنظیم کنید و آن را در تمام مدت مصاحبه تغییر ندهید. به ویژه در مصاحبه‌هایی که موضوع آن‌ها چیزی غیر از احساسات شخصی مصاحبه شونده یا موضوعات موثر بر آن است. نماهای میانی را بعد از مصاحبه یا قبل از آن بگیرید اما نکته مهم این است که شرایط نوری یکسان باشند. چنانچه به هر ترتیب تصمیم گرفتید نما را در طول مصاحبه تغییر دهید، باید از لحظات مرده مصاحبه و پس از پایان بخشی از صحبت‌ها این کار را انجام دهید؛ مثلاً وقتی مصاحبه‌کننده سؤالی مطرح می‌کند و مصاحبه شونده ساکت است.

 اما در شرایطی که فیلم چهره‌نگار یا اثری احساسات بر انگیز و شخصی می‌سازید تقریباً جریان برعکس خواهد بود، یعنی مطلوبیت به جای اطلاعات بر احساسات خواهد بود. اینجا نماهای درشت گویاترند، اما باز در این حالت هم نباید از این نکته غافل بود که خیلی‌ها از زبان بدن موثرتر از حالات صورتشان استفاده می‌کنند. بعضاً آن چنان در موضوع خاصی هیجان‌زده می‌شوند که با تمام اجزای بدن خود احساساتشان را ابراز می‌کنند. پس بهتر است در چنین موقعیت‌هایی با دو دوربین تصویربرداری کنید.

ملاحظات دیگری نیز در تنظیم ابعاد و نحوه قاب‌بندی با توجه به تدوین وجود دارند که قسمتی از مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

الف) تناسب و همخوانی اندازه و زاویه نما در مصاحبه با افراد مختلف: هرچند اهمیت و ویژگی‌های شخصیتی افراد با یکدیگر متفاوت است اما علاوه بر رعایت نکات فوق سعی کنید سبک مشخصی را در قاب‌بندی مصاحبه‌ها رعایت کنید و از بی‌قاعدگی و هرج‌ومرج پرهیز کنید.

ب) چپ یا راست کادر: هرچند بر خلاف فیلم‌های پر تحرک، در غالب فیلم‌های مستند موضوع و اطلاعات اهمیت بیشتری نسبت به حرکت و کنش دارند، اما بهتر است در تنظیم راست یا چپ قرار دادن سوژه خود در قاب تصویر افراط نکرده و از هر دو جهت کادر استفاده کنید. این موضوع در پشت سر هم دیده شدن چند مصاحبه تأثیر بیشتری دارد و به صورت ناخودآگاه در کاهش خستگی بصری بیننده می‌تواند مؤثر باشد.

left

right

در قاب بندی مصاحبه از هر دو سوی کادر استفاده کنید.

ج) دوربین دوم: در شرایط زیادی لازم می‌شود دوربین دومی هم در صحنه حضور داشته باشد، مهم بودن مصاحبه شونده و مصاحبه‌کننده، طولانی بودن مصاحبه در تدوین نهایی، پوشش دادن جزئیات و واکنش‌ها، گرفتن نماهای میانی و … همه از دلایل موجه استفاده از دوربین دوم است؛ اما در استفاده از دوربین دوم ملاحظاتی وجود دارد:

– همسانی رنگ و لعاب و کیفیت دوربین‌ها: دوربین دوم بهتر است از همان نوع دوربین اصلی باشد، در غیر این صورت دوربینی باشد که تصاویری شبیه دوربین اصلی تولید کند.
– تداوم و رعایت خط فرضی: بین مصاحبه شونده و مصاحبه‌کننده خط فرضی شکل می‌گیرد. دوربین دوم علاوه بر اینکه باید خط فرضی را نگه دارد نباید به گونه‌ای قاب‌بندی شود که پس زمینه یا دکوری که در نما قرار می‌گیرد با دوربین اصلی خیلی متفاوت به نظر برسد، طوری که گویی در محیطی دیگر تصویربرداری صورت گرفته است.

خط فرضی

خط فرضی در مصاحبه و محدوده مجاز دوربین دوم

– رعایت قانون 30 درجه: در دو مورد یکی در زاویه با دوربین اصلی و دیگری در تنظیم خط نگاه مصاحبه شونده و مصاحبه‌کننده باید به این نکته دقت داشت، به ویژه در نماهای قرینه وقتی می‌خواهید از مصاحبه‌کننده نیز تصویر داشته باشید باید زاویه، محل و ارتفاع دوربین را طوری تنظیم کنید که در صحت خط نگاه اشکالی به وجود نیاید.

در مورد مصاحبه شونده و تنظیم خط نگاه او با دوربین اصلی باید به این نکته توجه داشت که هرچه زاویه نگاه مصاحبه شونده از دوربین دور تر باشد، مخاطب قرار گرفتن تماشاگران فیلم غیرمستقیم تر خواهد بود و بر عکس. در صورتی که کسی که صحبت می‌کند قصد ندارد مستقیماً در دوربین نگاه کند هم بهتر است زاویه نگاه او با دوربین حداقل 30 درجه اختلاف داشته باشد.

Untitled-1

خط نگاه نزدیک به دوربین، مخاطب قرار دادن مستقیم تر (مستند ایران و غرب)

1

خط نگاه زاویه‌دار نسبت به دوربین، مخاطب قرار دادن غیرمستقیم تر (مستند ایران و غرب)

2

نگاه مستقیم به دوربین، مخاطب قرار دادن مستقیم (مستند راز)

۱.۱. تغییر تنظیمات نور و دوربین و دکور: این یکی را دیگر نمی‌توان به سادگی رفع و رجوع کرد، چه اینکه فرصت کافی برای تنظیم درست نور و دوربین نداشته‌اید، چه اینکه در حین کار به ایده‌ی جدیدی برای حل معضلی خاص رسیده‌اید و یا در هر حالت دیگری فقط وقتی تغییرات را اعمال کنید که آنچه تا کنون ضبط کرده‌اید را می‌خواهید دور بریزید. پس اگر امکان این کار وجود ندارد و اشکال بارز و نابودکننده‌ای وجود ندارد دلتان را قرص کنید و به تنظیمات دست نزنید.

اگر می‌خواهید جابه‌جایی در نور یا تغییر در تنظیمات دوربین اعم از تغییر حساسیت، تنظیم توازن نوری و هر چیز دیگر اعمال کنید، در نظر داشته باشید راکورد شما تغییر خواهد کرد و به بیننده این حس منتقل می‌شود که صحنه یا زمان فیلم‌برداری عوض شده، ضمن اینکه این کار به لحاظ حرفه‌ای بسیار خارج از عرف و اصطلاحاً ضایع است و حسابی فیلم شما را از سر و شکل می‌اندازد.

خیلی وقت‌ها هم اشکالی که در نظر ما بسیار زننده و واضح است در بطن کار و وقتی‌که حواس مخاطب در گیر موارد متعدد دیگر است، اصلاً دیده نمی‌شود، اما تغییرات ما باعث می‌شود عیوب به چشم بیایند و در واقع مثل قاتلی عمل کرده‌ایم که برای به دام نیفتادن، خودش به پلیس می‌گوید هیچ جنازه‌ای در حیاط خانه‌ی من نیست.

۲. پرسش‌ها

یکی از پر چالش‌ترین بخش‌های تدوین یک مصاحبه یا گفتگو، تنظیم پرسش‌ها و پاسخ‌ها است، به نحوی که ضمن تأمین اهداف فیلم‌ساز حوصله مخاطب سر نرود، به خوبی درگیر شود و اعتمادش را به سندیت فیلم نیز از دست ندهد. کارهایی باعث می‌شود که این اتفاق نیفتند و تعدادی از این کارها از این تفکر غلط ناشی شده‌اند که اتاق تدوین اتاق معجزه سازی است. جایی است که راش‌ها را تحویل می‌گیرند و حرف‌هایی که ما می‌خواهیم را تحویل می‌دهند، بدون اینکه ما (فیلم‌سازان، مصاحبه‌کنندگان و کارگردانان) از قبل هوای تدوینگران را داشته باشیم یا حتی از کارشان سر دربیاوریم.

بعضی از بایدها و نبایدهایی که مصاحبه‌کننده‌ها باید در نظر داشته باشند:

۲.۱. پاسخ‌های تک کلمه‌ای: از پرسیدن سؤالاتی که پاسخ‌های تک کلمه‌ای دارند و با بله و خیر و موافقم و غیره تمام می‌شوند پرهیز کنید، به ویژه در مستندهایی که راوی خارج از کادر است و بنا نیست دیده شود. فکر نمی‌کنم نیاز به توضیح باشد در مرحله تدوین چه اتفاقی خواهد افتاد.

۲.۲. صید فاصله‌ها: از چند راه می‌توان مسیر یک مصاحبه را سامان داد و از شر صحبت‌های اضافی مصاحبه شوندگان خلاص شد، یکی پرسش‌های کوتاه و دقیق مصاحبه‌کننده است و دیگری حذف کردن اضافات صحبت‌ها پای میز تدوین.

برای رسیدن به نتیجه مطلوب باید هر دوی این روش‌ها را باهم به کاربرد. یکی از رایج‌ترین چالش‌های تدوینگران در تدوین مصاحبه‌ها پیدا کردن نقطه‌ای مناسب برای بریدن اضافات و یا ایجاد تأکیدات است، چرا که در صحبت عادی کلمات و حروف به هم می‌چسبند و هیچ‌وقت سکوت کامل نداریم و بنابراین در هر برش قسمتی از کلمه قبلی یا کلمه بعدی شنیده می‌شود و عملاً برش زدن را ناممکن یا خراب می‌کند، مسئله دیگر ریتم و لحن کلام است که با برش صرف به هم می‌ریزد.

بنابراین توصیه می‌کنیم قبل از مصاحبه فیلم نحوه شکار کردن تمساح‌ها را ببینید. هدف از این کار این است که یاد بگیرید چطور باید در کسری از ثانیه گردن سکوت‌های بین صحبت‌های مصاحبه شونده را بگیرید و ریتم صحبت‌هایش را با پرسش کنترل کنید.

alligator1

مصاحبه‌کننده باید به این شکل در کمین سکوت‌های مصاحبه شونده باشد

فاصله‌های بین جملات و حرف‌های مصاحبه شوندگان بهترین فرصت برای طرح سؤالات دقیق‌تر و برگرداندن مصاحبه شونده به مسیر مورد نظر فیلم‌ساز است، از این گذشته بافاصله‌هایی که در سکوت مصاحبه شونده ایجاد می‌شود فرصت‌های بسیار خوبی نصیب تدوینگر برای برش‌هایش ایجاد می‌شود و مصاحبه را از یک منبر یک طرفه به گفتگویی جهت‌دار تبدیل می‌کند.

۱.۱. هماهنگی با مصاحبه شونده: بهتر است قبل از تصویربرداری اعتماد مصاحبه شونده را به هر لطایف‌الحیلی که ممکن است جلب کرده و با مصاحبه شونده موارد زیر را هماهنگ کنید:

– شمرده صحبت کردن
– پرهیز از نگاه به دوربین یا خارج دوربین (به فراخور موقعیت)
– ثابت نشستن و جابه‌جا نشدن
– استفاده از جملات کوتاه و مستقل به جای اتصال جملات با حروف ربط و اما و اگر و …
– قرارداد کردن علامتی که مصاحبه شونده با دیدن آن جمله خود را تمام کند و سؤال مصاحبه‌کننده را بشنود
– پاسخ به سؤالات در کارهایی که راوی ندارد به طوری که سؤال را نیز در بطن خود داشته باشد، مثلاً به جای پاسخ “32” مصاحبه شونده پاسخ دهد «من در سال 1332 به دنیا آمدم»
نکات فراوان و ناگفته زیادی در مورد مصاحبه‌ها وجود دارند که انشاء الله در آینده نزدیک در قالب سلسله دروس «فن مصاحبه» از سوی سفیر منتشر خواهد شد.

در درس‌های آینده در مورد نکات مربوط به صدابرداری برای تدوین صحبت خواهیم کرد.

پرسش و پاسخ

چنانچه پیرامون این درس پرسشی دارید، از بخش زیر برای ما ارسال کنید:

نام شما:*

ایمیل شما:*

تعداد بازدید:2,798
بدون دیدگاه

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*


*

RSS