Print Friendly
آموزش مجازی سفیرفیلم

تدوین | درس چهاردهم: صدابرداری برای تدوین

thumb14

در درس چهاردهم از سیر پیشرفته «تدوین» از آموزش مجازی سفیرفیلم با مبحث صدابرداری برای تدوین آشنا شوید.

درس چهاردهم – صدابرداری برای تدوین

پس از انتشار جزوه درس سیزدهم از سیر «مقدماتی تدوین»، امروز درس چهاردهم این سیر از آموزش مجازی سفیرفیلم منتشر شد.

L14-pics (4)

می‌توان گفت اگر تصویر جسم سینما باشد، صدا روح سینماست و اهمیتش کمتر از تصویر نیست، صدا نقش بسیار مؤثری در فضاسازی فیلم دارد و تصویری یکسان در ترکیب با اصوات مختلف می‌تواند عواطف و احساسات کاملاً متفاوتی را ایجاد کند.

کار بر روی صدا به‌ قدری مهم و تخصصی است که در پروژه‌های متعارف سینمایی گروه‌های مختلفی روی تدوین صدا کار می‌کنند (تدوین صدا، صداگذاری، تلفیق، آهنگسازی و تنظیم) و سال‌هاست تدوین صدا، موسیقی فیلم و صداگذاری و تلفیق صدا در جشنواره‌های معتبر سینمایی جوایزی مستقل از تدوین دارند. در این درس در مورد نکاتی که در فرآیند تولید در حوزه صدابرداری باید لحاظ شوند تا در زمان تدوین نتایج سریع‌تر به بار بنشینند و به خاطر صدا مجبور به حذف قسمتی از فیلم یا بازتولید تصاویر نشویم، صحبت خواهیم کرد، نکاتی که به صدابردار کمک می‌کند تا صداهایی کافی، واضح و سالم در اختیار تدوینگر قرار دهد.

از پیدایش سروکله صدا در سینما تا همین بیست سی سال پیش دو روش عمده در رابطه با صدای فیلم وجود داشت، یکی سنت صدای همزمان یا هم گاه بر اساس صدابرداری سر صحنه بود که بیشتر در هالیوود و انگلیس رایج بود و دیگری سنتی که تکیه‌بر صداگذاری بعد از تولید داشت و بیشتر در سینمای هنری اروپا و فیلم‌های تا دهه شصت و هفتاد خودمان رواج داشت.

هرچند امروزه هم قسمت زیادی از صداها بعداً در مرحله پس‌تولید به کار اضافه می‌شوند، اما به‌غیراز برخی پیام‌های بازرگانی (به‌ویژه کارهایی که در صداوسیما پخش می‌شوند) این روزها کمتر کسی تمامی صداها و به‌ویژه گفتگوها را بعد از فرآیند تولید ضبط می‌کند و اکثر صحنه‌ها صدابرداری همزمان دارند.

اما همزمان بودن یا نبودن صدابرداری و تصویربرداری برای تدوین گر مزایا و معایبی دارد.

مهم‌ترین مزایای صدابرداری همزمان سر صحنه برای تدوینگر

– اطمینان از همخوانی ریتم تصویر گفتگوها با صدا: در کارهایی که گفتگوها بعداً ضبط و به تصویر اضافه می‌شود یا به‌اصطلاح دوبله می‌شوند یکی از مصائب تدوینگران به‌ویژه وقتی صداپیشگان مهارت کافی نداشته باشند، یا صداپیشگان همان بازیگران نباشند تنظیم کردن دقیق حرکات لب بازیگران با صدای دوبلرهاست و در اغلب مواقع هم توفیق چندانی حاصل نمی‌شود. این مشکل در صدابرداری همزمان وجود ندارد.

L14-pics (10)

– فضاسازی با استفاده از صدایِ سکوتِ محیط: به‌غیراز صداهای محیطی (مثلاً ترافیک، پچ‌پچ، صدای جنگل و …) که در هر صحنه وجود دارد و کارکرد فضاسازی دارد، تقریباً می‌توان گفت در هیچ محیطی سکوت محض نداریم و همه‌جا صداهایی در محیط وجود دارد، هرچند بسیار ساکت به نظر برسد. این صدای خفیف که بعضی‌ها به آن صدای سکوت هم می‌گویند در فضاسازی صحنه بسیار مؤثر است و آن را زنده و واقعی جلوه می‌دهد، بنابراین وقتی صدا خارج از محیط صحنه ضبط شود صدای سکوت را از دست خواهیم داد.

شنیده‌ام که یک‌بار هیچکاک از یکی از عواملش برای تدوین صدای فیلمی درخواست صدای سکوت می‌کند و او بعد از مدتی با یک نوار خالی برمی‌گردد، هیچکاک بعدازاینکه متوجه می‌شود نوار خالی است نوار را پرت کرده و با عصبانیت مجدداً درخواست خود را تکرار می‌کند، «برو برای من صدای سکوت بیاور»

L14-pics (9)

– حفظ یکدستی و اصالت صداها: ماهیت امواج صوتی به‌ شدت وابسته به محیط انتشار صوت است به‌ نحوی‌ که دو صوت کاملاً یکسان در دو محیط مختلف به‌ صورت متفاوتی شنیده می‌شوند، بنابراین صدای یک بازیگر در فضای یک پارک متفاوت از صدای همان بازیگر در محیط استودیو به گوش می‌رسد.

اضافه بر این بد نیست اشاره شود که صدا هم مثل نور در برخورد با سطوح مختلف انعکاس‌های متفاوتی دارد و بنابراین میزان مانایی یا طنین صدا در محیط‌های مختلف با یکدیگر متفاوت است.

به همین دلایل (محیط متفاوت انتشار و تفاوت در مؤلفه‌های آکوستیک محیط) صدایی که در محیطی خارج از صحنه ضبط‌ شده باشد ممکن است مصنوعی و الحاقی به نظر برسد، درست مثل جلوه تصنعی تصاویری که با تکنیک پرده سبز و در شرایطی متفاوت از شرایط نوری صحنه ضبط‌شده‌اند. همین تفاوت محیطی برای یکدست شدن نیاز به صرف وقت و تنظیماتی خاص در مرحله تنظیم و تلفیق صدا دارد که در صدابرداری سر صحنه و هم گاه این مشکلات وجود ندارد.

L14-pics (6)

به همین دلایلی که ذکر شد صدابرداران باتجربه از محیط‌های مختلف صداهای محیطی یا پس‌زمینه را به‌صورت جداگانه ضبط می‌کنند.

ممکن است شرایطی پیش بیاید که کارگردان به این نتیجه برسد که لازم است بعضی از گفتگوها تکرار یا بعداً دوبله شوند، مثلاً نمایی بلند و پیچیده با زحمت فراوان و جلوه‌های ویژه میدانی سنگین به‌خوبی اجرا و ضبط‌شده باشد اما فقط یک جمله به‌درستی ادا نشده است، در چنین شرایطی بهترین کار این است که به‌جای دوبله در مرحله پس‌تولید صدای موردنظر را سر صحنه و با همان ویژگی‌های آکوستیکی آنجا و با همان حال و هوای حسی بازیگر ضبط کرد. چراکه اولاً بازیگران راحت‌تر می‌توانند ریتم، سرعت و احساس بازی‌هایی را که جلوی دوربین کرده‌اند تکرار کنند و در ثانی صدای پس‌زمینه و جنس انتشار صدا در محیط مشابه صحنه اصلی است.

در فیلم‌های مستند نیز این‌گونه موقعیت‌ها ممکن است به وجود بیاید، به‌ویژه اگر دوربین پشت سر راوی یا شخصیت قرار داشته باشد می‌توان با گرفتن صداهای موردنظر درصحنه حجم زیادی از کارهای بعد از تولید را حذف کرد.

– ضبط صدای همزمان به پرسپکتیو و عمق صحنه می‌افزاید و آن را از تخت بودن و یکنواختی خارج می‌کند.

L14-pics (8)

اما صدابرداری سر صحنه معایبی نیز دارد که مهم‌ترینشان عبارت‌اند از:

– محدود شدن آزادی عمل تصویربرداری و قاب‌بندی: وقتی صدابرداری سر صحنه کنار گذاشته می‌شود دیگر ملاحظات صوتی حرکت دوربین را محدود نمی‌کنند، این امر باعث می‌شود زمان فیلم‌برداری کوتاه‌تر شده و قدرت مانور دوربین و بازیگران درصحنه افزایش پیدا کند.

صداهای مزاحم و غیرقابل‌ کنترل: مزاحمت صداهای ناخواسته درصحنه‌های فیلم‌برداری خارج از استودیوها مشکلی رایج و تقریباً همیشگی است، صدای موتور، هواپیما، وانت‌های ضایعاتی و … خیلی از صحنه‌ها را خراب کرده‌اند. در فیلم‌های تاریخی این مشکل چند برابر می‌شود، چون تعداد صداهای غیرمجاز افزایش پیدا می‌کند، به همین دلیل معمولاً مکان فیلم‌برداری آثار تاریخی خارج از شهرهاست.

L14-pics-111

L14-pics (3)

صداهای نا به هنگام پدیده‌های طبیعی مثل باد و رعدوبرق

– صدای عوامل پشت‌صحنه یا افرادی که به تماشای مراحل فیلم‌برداری آمده‌اند.
– صدای دوربین‌های نگاتیو قدیمی که بعضاً مثل یک مسلسل تمام‌عیار بود.
– اضافه شدن عوامل بیشتر و هزینه بیشتر پشتیبانی، مدیریت و تولید.
– افزایش تعداد برداشت‌ها در اثر خطاها و مسائل فنی و هنری مربوط به صدا و حجیم‌تر شدن مواد خام در مرحله تولید و دشواری بیشتر در مرحله تدوین

L14-pics (5)

در مواردی صدابرداری همزمان با اشکالاتی مواجه می‌شود که ضرورت دارد از روش صدابرداری غیرهمگاه استفاده کرد، مثلاً:

صحنه‌های پرتحرک و تعقیبی می‌تواند باعث عقب افتادن صدابردار از بازیگر یا بازیگران شده و موجب خارج شدن صدا شود، صدابرداران اصطلاحاً می‌گویند صدا اوت شده است. اصطلاحی که به ضبط ناواضح صدا به دلیل هدف‌گیری نامناسب صدابَر به سمت منبع صدا اطلاق می‌شود.

L14-pics-71

صحنه‌هایی که سوژه یا شخصیت فیلم در فاصله بسیار زیادی از گروه فیلم‌برداری قرار دارد و عملاً امکان صدابرداری همزمان وجود ندارد، به‌عنوان‌مثال به دلیل کافی نبودن برد تجهیزات بی‌سیم.

در مواردی که تجهیزات یا محیط ایجاد اصوات مزاحم یا به‌اصطلاح نویز می‌کنند.

– دلایل زیادی برای این موضوع می‌تواند وجود داشته باشد، از کاهش قدرت فرستنده و گیرنده صدا در تجهیزات بی‌سیم تا اشکال در اتصالات و اتصالات کوتاه و حتی تأثیرات امواج تلفن‌های همراه.

بدیهی است که مواردی که معایب صدابرداری همزمان است می‌تواند محاسن صدابرداری غیر همزمان باشد و بالعکس، مزایای صدابرداری همزمان معایب روش صدای ناهمگاه.

توصیه‌های عمومی:

۱. صداهای زاپاس

توصیه می‌شود همیشه در هر صحنه مقداری صدای پس‌زمینه ضبط شود، این صدای پس‌زمینه در مرحله صداگذاری و پس‌تولید با ایجاد اتمسفر صوتی کمک شایانی به طبیعی به نظر رسیدن صداهای تقلیدی یا مصنوعی خواهد کرد.

۲. دوبله سر صحنه

حتی در شرایطی که کارگردان تصمیم دارد تمامی صداها را با روش دوبله و خارج از صحنه ضبط کند، بهتر است صداهای واقعی سر صحنه به‌عنوان راهنمای صداگذاری ضبط شوند، این کار به فرآیند دوبله و تنظیم بعدی کمک خواهد کرد.

۳. مواظب باشید فضله موش در گونی برنج نیفتد

هرچند فن‌آوری‌های جدید و به‌ویژه نرم‌افزارها قابلیت‌های خیره‌کننده‌ای را به فیلم‌سازی اضافه کرده‌اند و این موضوع در مورد صداها نیز تا حد زیادی صدق می‌کند اما برخلاف تصویر که عناصر اضافی را با روش‌های مختلف می‌توان حذف یا جایگزین کرد در مورد صوت حذف کردن صدایی مزاحم از بین سایر صداهایی که روی یک کانال صوتی ضبط شده‌اند؛ البته به‌صورت مؤثر و قابل‌قبول تقریباً شدنی نیست؛ بنابراین با این تصور باطل که بعداً به کمک نرم‌افزار صدای نان خشکی را از پس‌زمینه صدای وزیر حذف می‌کنید، از نگه‌داشتن و تکرار مصاحبه سر باز نزنید.

البته نرم‌افزارهایی هستند که بعضی نویزهای مشخص و ثابت و بعضی اشکالات صدا را می‌توانند برطرف کنند اما امکان حذف کردن صداهای پیچیده و متغیر از دل یک کانال صوتی تقریباً امکان‌پذیر نیست.

۴. تنبلی و یک‌ عمر پشیمانی

هرگز و هرگز در حین تصویربرداری به خیال اینکه همه‌چیز به‌درستی تنظیم‌شده و نیازی به مراقبت دائمی نیست گوشی بررسی خروجی صدای میکروفن‌ها را از گوشتان دور نکنید، حتی برای لحظه‌ای. موارد بسیاری پیش‌آمده است که بنا به دلایل مختلف در حین ضبط، صدا دچار اختلال شده و به دلیل اینکه صدابردار، صدا را بررسی نمی‌کرده کل نما ازدست‌رفته است. اشکالی جزئی که به‌راحتی درصحنه امکان اصلاح یا تکرار داشته تا انتها باقی‌مانده و بعد از ازدست‌رفته رفتن موقعیت یا خروج از صحنه کشف‌شده. نوش دارو بعد از مرگ سهراب.

L14-pics (1)

در یک موقعیت مستند خاص که به‌صورت دوربین مخفی تصویربرداری می‌شد امکان وصل کردن گوشی و بررسی دائمی صدا وجود نداشت، ما همه شرایط را آماده و موقعیت را خلق کردیم و قریب به یک ساعت در شهر در گرما و شرایطی سخت مشغول تصویربرداری بودیم، بعد از سختی‌های زیاد با هزار امید و آرزو وقتی سراغ نتایج کار رفتیم با فیلمی صامت مواجه شدیم. باطری دستگاه فرستنده صدا تمام شده بود، درحالی‌که به‌راحتی می‌توانستیم باطری تهیه کنیم.

۴. استفاده از گوشی مناسب

در هنگام صدابرداری بهتر است از گوشی‌هایی استفاده کنید که کمترین میزان تغییر در صدا را داشته باشند، لزوماً فلان گوشی معروف آن‌چنانی برای موسیقی برای صدابرداری مناسب نیست چراکه معمولاً این نوع گوشی‌ها برای شنیدن موسیقی بهینه‌سازی شده‌اند و صداها را از حالت طبیعی خود خارج می‌کنند.

حالت ایدئال این است که شما فقط و فقط از طریق گوشی صداها را بشنوید تا درصورتی‌که اختلالی درروند صدابرداری ایجاد شود سریعاً متوجه آن شده و آن را اصلاح کنید و صدایی که ضبط می‌شود لابه‌لای صداهای محیط گم نشود؛ بنابراین گوشی‌ها باید بتوانند کل گوش را گرفته و مانع از ورود صدای بیرون باشند، طبیعتاً باید راحت و به‌اصطلاح ارگونومیک نیز باشند تا به بهانه خستگی و درد گوش از روی سر صدابردار کنار نروند.

L14-pics (14)

۵. از حالت خودکار تنظیم شدت صدای دوربین‌ها و دستگاه‌های ابتدایی ضبط‌ صوت استفاده نکنید

روی اکثر دستگاه‌های ضبط صدا و یا دوربین‌هایی که قابلیت صدابرداری دارند، درجه‌ای برای تنظیم شدت صدای ورودی میکروفن وجود دارد که از طریق آن میزان صدای ورودی کنترل می‌شود. در تعدادی از محصولات حالتی وجود دارد که دوربین به‌صورت خودکار اقدام به تنظیم سطح صدا و یا حذف سکوت و نویزهای صوتی می‌کند، در اکثر قریب به‌اتفاق موارد فعال کردن این گزینه کل صدای ضبط‌شده را بی‌مصرف می‌کند، به‌خصوص در مصاحبه‌ها، وقتی مصاحبه‌شونده ساکت می‌شود ناگهان دوربین حساسیت میکروفن را بالا می‌برد و با شروع شدن صحبت‌های مصاحبه‌شونده یا بازیگر مجدداً حساسیت میکروفن‌ها را کاهش می‌دهد. این کار باعث می‌شود سطح صدا دائماً در حال تغییر باشد و در سکوت‌ها تولید نویز زیادی بکند که استفاده از صدا را تقریباً ناممکن یا بسیار پرزحمت می‌کند.

L14-pics (12)

۶. تلفن همراه خاموش

مواظب وسایلی که می‌تواند ایجاد نویز الکتریکی بکنند باشید، به‌ویژه و به‌ویژه تلفن‌های همراه می‌توانند در اوج کار شما یک تراژدی اساسی را رقم بزنند. هرگز به‌قرار دادن گوشی خودروی حالت سکوت بسنده نکنید و حتماً یا آن را خاموش‌کنید و یا به‌کلی از صحنه فیلم‌برداری دور کنید، لحظاتی دوری از شیرین‌زبانی‌های دوستان و ارتباطات مجازی کسی را نکشته است.

L14-pics (1)

۷. غذای بی‌نمک همیشه از غذای شور بهتر است

 همان‌طور که در مورد تصویربرداری این قاعده وجود دارد که تصویری که نور کمتری دریافت کرده از تصویری که نور اضافی دریافت کرده مناسب‌تر است در مورد صدا هم این قاعده‌ی کاملاً منطقی پابرجاست که صدایی که ضعیف ضبط‌شده را می‌توان تقویت کرد اما صدایی که بیش‌ازاندازه دریافت شده و یا اصطلاحاٌ تخریب‌شده نمی‌توان اصلاح کرد، بنابراین در تنظیم حساسیت میکروفن‌ها همیشه جانب احتیاط با دریافت صداهای پایین‌تر است. البته قطعاً وقتی می‌توان اندازه بهینه حساسیت به‌شدت صدا را تعیین کرد، دلیلی وجود ندارد صدا را به اشدت کمتر ضبط کرد.

این نکته به‌ویژه در مواردی که سخت‌افزار مناسب در اختیار ندارید و دامنه تغییرات شدت صدا زیاد است اهمیت ویژه دارد. مثلاً اگر می‌خواستیم از جلسات سخنرانی شهید بزرگوار استاد مطهری صدابرداری کنیم بهتر این بود که یا با وسیله‌ای ضبط صدا را انجام دهیم که امکان محدود کردن شدت‌های بسیار بالا را داشته باشد و یا حساسیت میکروفن را بر اساس بالاترین شدت صدای ایشان تنظیم کنیم. همان‌طور که احتمالاً شنیده‌اید معمولاً در سخنرانی‌های ایشان فرازهایی وجود دارد که استاد شهید رسماً داد می‌زنند و قسمت‌هایی نیز وجود دارد که سخنرانی بسیار آهسته و عادی است. البته سخت‌افزارهای زیادی وجود دارند که می‌توانند به‌صورت خودکار شدت صدا را در محدوده‌ای خاص نگه‌دارند و مانع از بالاتر یا پایین‌تر رفتن دامنه صدا از حد تعیین‌شده شوند.

L14-pics (2)

جلوگیری از تجاوز حد صدا از محدوده‌ای مشخص وظیفه فشرده کننده‌هاست و تقویت صداهای پایین و جلوگیری از پایین‌تر آمدن صدا از شدتی مشخص وظیفه بسط دهنده‌هاست. این ابزارها می‌توانند به‌صورت سخت‌افزاری و یا نرم‌افزاری روی سیگنال‌های خروجی از میکروفن‌ها تأثیر بگذارند.

L14-pics (1)

۸. غذای خام از غذای بیش‌ از حد پخته بهتر است.

طبق منطق گزاره قبلی همیشه باید در نظر داشت که ضبط صدا باید در حالتی صورت بگیرد که کمترین اضافات و تغییر را داشته باشد، اضافاتی مثل افه‌های صوتی خاص، بازتاب صدا، تنظیمات خاص تکرار و غیره. همیشه در ذهن داشته باشید که بهترین روش صدابرداری داشتن صدای اصلی، مجزا و بدون ترکیب با صداهای دیگر و کاملاً خام است، چراکه در مراحل بعدی صداگذاری و تنظیم تقریباً همه نوع جلوه‌ای می‌توان روی صداها ایجاد کرد، حتی محیط‌های فرضی را می‌توان به صداهای استودیویی اضافه کرد اما صدایی که همراه با تغییرات ضبط‌شده را نمی‌توان به صدای خام اصلی تبدیل کرد. در نظر داشتن این نکته به‌ویژه در صدابرداری از مراسماتی نظیر همایش‌ها و هیئت مذهبی و جشن‌ها و … اهمیت بیشتری دارد، چراکه معمولاً در این نوع مراسم صدای سخنرانان و مجریان در دستگاه‌های تلفیق صوت تجمیع می‌شود و روی آن‌ها افه‌هایی اضافه و به بلندگوها فرستاده می‌شود، بسیار معمول است که صدابرداری گروه‌های فیلم‌سازی و یا تصویربردارانی که کار صدابرداری می‌کنند به‌جای صدابرداری مستقل، صدای اصلی را از میز صدای سالن می‌گیرند، در این موقعیت‌ها باید دقت داشت خروجی صدایی که برای ضبط روی دوربین یا دستگاه‌های ضبط صدا می‌رود عاری از هرگونه افه صوتی باشد.

L14-pics (13)

در رابطه با صدابرداری نکات فراوان دیگری نیز وجود دارد که به‌طور مستقیم و یا غیرمستقیم بر روی کار نهایی تدوین تأثیر خواهند گذاشت اما ازاین‌بین در این درس‌نامه و این درس صرفاً به بیان نکاتی بسنده کردیم که نیاز به دانش‌های تخصصی و سطح بالای صدابرداری نداشته باشد و در حوزه معلومات عمومی تولید جای بگیرند.

پرسش و پاسخ

چنانچه پیرامون این درس پرسشی دارید، از بخش زیر برای ما ارسال کنید:

نام شما:*

ایمیل شما:*

تعداد بازدید:4,273
۲ دیدگاه
  1. سلام .. خدا قوت … پس قرار بود از شروع سال ۹۴ قسمت پیشرفته تدوین رو بزارید خبری نیست ؟

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*


*

RSS