Print Friendly
آموزش مجازی سفیرفیلم

تدوین | مروری بر دروس بخش سوم

thumb-b02

پس از پایان بخش سوم، «پیش نیازهای تولیدی تدوین» از سیر «تدوین» آموزش مجازی سفیرفیلم، در درسی مجزا به مرور دروس این بخش پرداخته ایم.

تدوین- مروری دروس بخش سوم

پس از انتشار جزوه «درس چهاردهم» آخرین درس از بخش سوم سیر «مقدماتی تدوین»، به نام «پیش نیازهای تولیدی تدوین» در هفته گذشته، امروز چکیده ای از دروس این بخش از آموزش مجازی سفیرفیلم منتشر شد.

بخش سوم این دوره آموزشی هم به سر رسید، بهتر دیدیم قبل از اینکه وارد بخش جدید شویم، برای کسانی که به هر دلیل مطالب درس‌های گذشته را دریافت نکرده‌اند و یا برای مطالعه‌اش فرصتی نیافته‌اند، آنچه تا امروز ارائه‌ شده را بار دیگر با هم مرور کنیم.

به طور کلی این بخش شامل نکاتی بود که به فیلم‌ساز در مرحله تولید و قبل از آن کمک می‌کند تا بهترین مواد خام را برای تدوین به دست آورد. در واقع تدوین یک فیلم بعد از تولید آن شروع نمی‌شود بلکه از لحظه شکل‌گیری ایده اولیه تا رسیدن به فیلم روی پرده تدوین در فرآیند ساخت اثر نقش و اثر دارد.

درس نهم

فیلم‌نامه‌نویسی با عینک تدوین

«هر کارگردانی هنگام فیلم‌برداری با یک پرسش بنیادی روبه روست، اینکه چگونه فیلم‌برداری کنم تا بهترین راش ها را هنگام تدوین داشته باشم؟»

پاسخ به این پرسش در درکِ درست از اصول دراماتیک فیلم‌نامه‌نویسی نهفته است. با این درکِ درست می‌توان تحلیل کرد که جزئیات صحنه چگونه باید در فیلم ثبت شوند تا بهترین ماده خام در اختیار تدوینگر قرار بگیرد.

تولید راش مناسب در هر صحنه وابسته به رعایت نکاتی است که در همان صحنه باید مورد توجه قرار بگیرند. نکته بسیار مهم این است که لازمه رعایت این نکات سر صحنه، طراحی آن‌ها در مرحله فیلم نامه است. این نکات عبارت‌اند از:

۱. کانون توجه کجاست؟
۲. این کانون کی تغییر می‌کند و توجه به کجا معطوف می‌شود؟
۳. حال و هوا و ضرباهنگی که از آن ناشی می‌شود چگونه است؟
۴. آیا این حال و هوا و ضرباهنگ تغییر می‌کند؟
۵. آیا درنگ‌های طبیعی وجود دارند که باید در سکوت یا سکون خود را نشان دهند؟
۶. چه جزئیات مهمی وجود دارند که باید به چشم بیایند؟
۷. و برعکس، چه زمانی ضرورت دارد که بیننده تمامی فضایی که رویداد در آن جریان دارد را ببیند؟
۸. کی واکنش مهم‌تر از کنش است؟
۹. حرکت را چگونه باید خلاصه کرد؟
۱۰. آیا صدای بیرون کادر یا ناهماهنگ با تصویر می‌تواند کمکی به صحنه بکند؟
۱۱. شروع و پایان صحنه چگونه به پایان و شروع صحنه‌های قبل و بعد پیوند می‌خورد؟ (چه نوع انتقالی)
۱۲. آیا محل وقوع رویداد بیش از یک‌بار در فیلم دیده می‌شود و بنابراین باید در شکلی خاص تثبیت شود؟
۱۳. آیا نقطه عطف صحنه باید دقیقاً مشخص شود؟
۱۴. کارکرد این صحنه خاص در کل فیلم‌نامه چیست؟

در نظر داشتن این نکات و پاسخ به پرسش‌های فوق کمک می‌کند که ما به دقت، شکل فیلم گرفتن از صحنه را مشخص کنیم، مهم‌ترین حسن این کار کاستن از نسبت راش تولیدشده به فیلم نهایی است که در مرحله تدوین تردیدها و بلاتکلیفی‌ها کمتر کرده و برش‌ها را زودتر به نتیجه می‌رساند.

درس دهم و یازدهم

قواعد و اصولِ کارگردانی برای تدوین

۱. استفاده از کلاکت جهت تسریع در شناسایی و همگاه‌سازی صدا و تصویر

بهتر است برای کاستن از زمان مرحله تدوین، سردرگمی و اتلاف هزینه ابتدای هر نما به وسیله تخته کلاکت یا چیزهایی با همان کارکرد، نماها را شناسایی و نقطه همگاه‌سازی صدا و تصویر را مشخص نمود

001

۲. رعایت تداوم تا جای ممکن

به غیر از فیلم‌های داستانی، حتی در فیلم های مستند اهمیت دارد که بی دلیل تداوم به هم نریزد و همه چیز پیوسته و یک دست به نظر برسد، برای پرهیز از به هم ریختن حس تداوم مخاطب لازم است در مرحله تولید تیم کارگردانی نکاتی را رعایت کنند.

 002

از ضبط مصاحبه با  فردی که در حال انجام عملی است که پیشرفت مشهود در طول زمان دارد، مثل سیگار کشیدن خودداری کنید.

۳. خط فرضی

راجر کریتندن در کتاب تدوین فیلم و ویدئو می‌گوید خط فرضی مادر همه قراردادهای سینمایی است، سپس ادامه می‌دهد «رعایت خط فرضی و نشکستنش ظاهراً مهمترین مشکل کارگردان های تازه کار است، وقتی در اتاق تدوین با نماهایی مواجه شویم که همه چیزشان خوب و به جاست اما به دلیل عدم رعایت خط فرضی قابل استفاده نیستند واقعاً تاسف می‌خوریم.»

۴. خط نگاه

نمایی از دو شخصیت فیلم و موقعیت آن‌ها از یکدیگر خط نگاه آن‌ها را نسبت به هم مشخص می‌کند و در صورتی که سوژه‌ها تغییر موقعیتی نداشته باشند باید این خط نگاه در نماهای بعدی نیز حفظ شود، حتی اگر از نمایی باز به نمایی به شدت نزدیک و بسته برویم کماکان باید جهت سر و سمت نگاه با نمای قبلی یکسان باشد.

003 004

۵. کارگردانی حرکت

یکی دیگر از نکاتی که منجر به حفظ احساس تداوم و یکپارچگی می‌شود رعایت جهتِ ورود و خروج به قاب دوربین است، علاوه بر اینکه در درون یک قاب باید جهت‌ها حفظ شوند، وقتی اشیاء یا افراد از قاب خارج می‌شوند نیز باید جهت ورود و خروج به درستی تنظیم شود.

        005

006

007

حفظ جهت کادر در دوربین متغیر

008

جهت خروج از کادر دوربین

009

جهت ورود صحیح به کادر دوربین ثابت

010

ورود غلط به کادر در دوربین ثابت

۶. سرعت حرکت

معمولاً توجه کمتری به یک‌دستی سرعت حرکت در قاب تصویر به نسبت جهت و سایر عناصر تداوم می‌شود و این خود در مرحله تدوین می‌تواند مشکلات جبران‌ناپذیری را ایجاد کند. همه حرکات باید طوری تصویربرداری شوند که از لحاظ سرعت با نماهای ماقبل و مابعد خود کاملاً هماهنگ باشند تا بیش‌ترین انعطاف را در اختیار تدوینگر قرار دهند.

۷. زاویه دوربین و فاصله از موضوع

یکی از اصول تعویض نما در هر صحنه تغییر حداقل 30 درجه‌ای زاویه دوربین نسبت به موقعیت قبلی خود است، علاوه بر این به طور عمومی قاعده‌ای وجود که می‌گوید به جز مواردی که قصد بر تأکید و تمرکز روی فرد یا موضوع خاصی است نماها در یک صحنه باید یک‌درمیان از حیث اندازه و زاویه تغییر کنند؛ یعنی در یک نما زاویه دوربین تغییر کند در نمای بعدی ابعاد، در نمای بعد از آن مجدداً زاویه و به همین شکل الی آخر، اما نکته مهم این است که برای هر برش باید دلیلی وجود داشته باشد.

011

درس دوازدهم

قواعد و اصولِ تصویربرداری برای تدوین

۱. شروع و انتهاي نما، حرکت يا سکون

در تصويربرداري از موقعيت‌هاي مستند قبل از حرکت دوربين، اگر مکث کوتاهي قبل از کنش اصلي وجود داشته باشد برش زدن خيلي آسان‌تر مي‌شود.

۲. بازيافت تصاوير

از تصاوير داراي اشکالات فني مي‌توان استفاده‌هاي موثر و دراماتيکي کرد، اشکالاتي نظير خروج تصوير از وضوح، محو شدن و وضوح مجدد آن، شل شدن پيچ سه پايه دوربين و تيلت ناخواسته، ورود بوم صدا به کادر و لحظات نصب دوربين و … بنابراین آن‌ها را دور نریزید.

۳. تداوم در مستند

مسئله خط نگاه و رعايت خط فرضي صرفاً به اين دليل که ما در حال تصويربرداري از واقعيت هستيم از بين نمي‌رود و رعايت نکردنشان به همان اندازه احساس مخاطب را به هم می‌ریزد که در سينماي داستاني.

۴. شناسایی محل قبل از تصویربرداری

در صورتي که فضاهايي که قصد تصويربرداري از آن‌ها را داريم از قبل شناسايي شوند فرصت‌هاي بيشتري براي خلق اتصالات گرافيکي قوي‌تر با نماهاي بعدي به دست مي‌آيد، و از اين طريق تداوم بصري بهتر رعايت مي‌شود.

۵. نمای معرف

نمايش فضاي کار و زندگي يک شخصيت نقش بسزايي در شناخت مخاطب از او خواهد داشت و گرفتن چند نماي معرف از محيط‌هاي اين‌چنيني مي‌تواند موثر باشد.

۶. جزئيات مهم

در حال تصويربرداري و بعد از آن اگر اشيايي هستند که به محتواي نماهايي که گرفته‌شده مربوط‌اند، اما در نماهاي اصلي‌ به روشني تصويربرداري نشده‌اند، بهتر است از آن‌ها نماهايي تکميلي بگيريد، تا بتوان از آن‌ها به عنوان نماهاي مياني، زاويه ديد، پوششي و … استفاده کرد.

۷. دقت به تمام رویدادهای صحنه

توصيه مي‌شود در موقعيت‌هاي خاص و رويدادهايي که هر آن احتمال بروز اتفاقي در آن‌ها مي رود به ازاي هر دوربين دو نفر در صحنه حضور داشته باشند تا يک نفر مشغول تصويربرداري شده و ديگري از مهم‌ترين اتفاقات او را باخبر کند.

۸. تصويربرداري هدفمند

اگر شما از پيش به رويکردتان به موضوع فیلم نينديشيده باشيد، موقع تصويربرداري هيچ کانون توجهي برايتان وجود نخواهد داشت و وقتي بخواهيد در اتاق تدوين تفسير و نگاه خود به موضوع را در فيلم برجسته کنيد، ديگر خيلي دير خواهد بود.

درس سیزدهم

مصاحبه برای تدوین

۱. اندازه قاب

012

ممکن است توجه مخاطب به سمت خال روی صورت مصاحبه شونده منحرف شود

استفاده از نماهای بیش از اندازه نزدیک اشکالاتی ایجاد می‌کند که اهم آنها این موارد است:

– خستگی یا انحراف ذهنی بیننده
– خروج از وضوح و تغییر ترکیب‌بندی و نورپردازی
– از دست دادن فرصت‌های اصلاح بعد از تولید

۲. عدم تغییر قاب، صحنه و تنظیمات نورپردازی و دوربین

بهتر و امن‌تر این است که در مصاحبه‌ها به ویژه وقتی که تنها یک دوربین دارید نمای دوربین را روی سوژه در محدوده نماهای متوسط تنظیم کنید و آن را در تمام مدت مصاحبه تغییر ندهید.

سعی کنید سبک مشخصی را در قاب‌بندی مصاحبه‌ها رعایت کنید و از بی‌قاعدگی و هرج‌ومرج پرهیز کنید.

بهتر است در تنظیم راست یا چپ قرار دادن سوژه خود در قاب تصویر افراط نکرده و از هر دو جهت کادر استفاده کنید.

۳. در استفاده از دوربین دوم ملاحظاتی وجود دارد

– همسانی رنگ و لعاب و کیفیت دوربین‌ها
 – تداوم و رعایت خط فرضی و شرایط دکور
– رعایت قانون 30 درجه

۴. خط نگاه مصاحبه شونده با دوربین اصلی

013

خط نگاه نزدیک به دوربین، مخاطب قرار دادن مستقیم‌تر (مستند ایران و غرب)

014

خط نگاه زاویه‌دار نسبت به دوربین، مخاطب قرار دادن غیرمستقیم‌تر (مستند ایران و غرب)

015

نگاه مستقیم به دوربین، مخاطب قرار دادن مستقیم (مستند راز)

۵. بعضی از بایدها و نبایدهایی که مصاحبه‌کننده‌ها باید در نظر داشته باشند:

– پرهیز از سوالاتی با پاسخ‌های تک کلمه‌ای
– صید فاصله‌ها بین صحبت‌های مصاحبه‌شونده
– هماهنگی با مصاحبه‌شونده

016

درس چهاردهم

صدابرداری برای تدوین

دو سنت عمده در صدابرداری وجود دارد، صدابرداری همزمان و سر صحنه و صدابرداری بعد از تولید.

این دو روش مزایا و معایبی با توجه به تدوین دارند:

مهم‌ترین مزایای صدابرداری همزمان سر صحنه برای تدوینگر:

– اطمینان از همخوانی ریتم تصویر گفتگوها با صدا
– فضاسازی با استفاده از صدایِ سکوتِ محیط
– حفظ یک‌دستی و اصالت صداها

017

معایب صدابرداری سر صحنه:

-محدود شدن آزادی عمل تصویربرداری و قاب‌بندی
– صداهای مزاحم و غیرقابل‌کنترل

018 019

توصیه‌های عمومی در صدابرداری

– ضبط صداهای اضافی و پس‌زمینه
– تا جای ممکن دوبله سر صحنه
– دقت در ضبط نشدن صداهای مزاحم و یا تکرار ضبط در صورت بروز
– گوش کردن دائم به صدا و عدم کنارگذاشتن گوشی

020– استفاده از گوشی مناسب

021– از حالت خودکار تنظیم شدت صدای دوربین‌ها و دستگاه‌های ابتدایی ضبط‌صوت استفاده نکنید.

022

– تلفن همراهتان را حتمن خاموش کنید.
– تنظیم سطح حساسیت ضبط صدا بر اساس بالاترین صداها.
– ضبط صدای خام و بدون هرگونه تغییر و جلوه های صوتی به ویژه در مراسمات و برنامه ها.

023

 

پرسش و پاسخ

چنانچه پیرامون این درس پرسشی دارید، از بخش زیر برای ما ارسال کنید:

نام شما:*

ایمیل شما:*

تعداد بازدید:2,461
۲ دیدگاه
  1. سلام
    بخش تدوین مقدماتی تمام شده؟؟

    • ابوالفضل اشناب

      دوره اول تمام شده است و دوره بعدی بعد از ایام نوروز آغاز خواهد شد.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*


*

RSS