Print Friendly
آموزش مجازی سفیرفیلم

خلاصه آینه جادو | درس دهم: تاملاتی در ماهیت سینما ۲

۰۹ TaAmolat dar mahiat cinema 02

در درس دهم از سیر «خلاصه آینه جادو» آموزش مجازی سفیرفیلم، با ادامه مطالب درس نهم در مورد ماهیت و ذات سینما در اندیشه شهید آوینی آشنا شوید.

درس دهم- تاملاتی در ماهیت سینما ۲

پس از پایان انتشار درس نهم از سیر جدید «خلاصه آینه جادو» از آموزش مجازی سفیرفیلم، امروز در درس دهم از این سیر به ادامه بررسی ماهیت و ذات سینما از دیدگاه شهید سیدمرتضی آوینی می‌پردازیم.

۴. با توجه به مقدماتی که آمد، باید دانست که سینما ماهیتاً با کفر و شرک نزدیکی بیش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تری دارد تا اسلام. نسبت سینما با حق و باطل یکسان نیست استفاده از تعبیر «سینمای اسلامی» هنگامی درست است که سینما ماهیتاً در نسبت میان حق و باطل بی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌طرف باشد، این پیش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌داوری عموماً درباره همه محصولات شجره غرب وجود دارد.

the-devils-advocate-508d6dec74a73

در سینما این قالب است که محتوای خویش را برمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گزیند. سینما قبل از آن‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌که هنر باشد، تکنولوژی است. اگر محتوای سینما بخواهد که به سوی حق و اسلام متمایل گردد، تکنیک سینما، یعنی مجموعه روش‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها و ابزار آن، حجابی است که باید خَرق شود. در این نکته اهل معنا بسیار نهفته است.

به اعتقاد نگارنده، تعبیر «سینمای اسلامی» درست نیست. سینما شاید آن‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌چنان که هست مسلمان شدنی نباشد، اما می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توان آن را به خدمت اسلام درآورد و این وظیفه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای است گران بر گرده ما. و در این راه، در نخستین قدم، تکنیک سینما حجاب محتوای آن خواهد شد.

اگر ما بخواهیم رسانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های گروهی را به سوی غایتی که حضرت امام (ره) فرموده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند (دانشگاه عمومی اسلامی)  بکشانیم، قبل از هر چیز لازم است که با تحقیق و تعمق در ماهیت این وسایل و موجبات آن‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها، راه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های خروج از موجبیت تکنیک را جست‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌وجو کنیم.

۵. یکی از مهم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ترین حجاب‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هایی که باید خرق شود مسئله جذابیت است که باید آن را از لوازم ذاتی سینما و تلویزیون دانست. گیشه محکی است که خواه نا خواه فیلم با آن آزموده می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود، اگرچه فیلم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌سازها با غایات مختلفی فیلم می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌سازند. سینما دارای مخاطب عامی است که سخن ما متوجه اوست. این مخاطب عام بشری است که از خود و عقل و وجدان خویش می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گریزد و از هر آنچه بخواهد او را از سطح عالم به عمق آن بکشاند بیزار است و چون غالباً صاحب اکثریت است، خودبه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌خود از این حق برخوردار شده که ذوق خود را در همه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌جا و بر همه چیز تحمیل کند. و این اکثریت کیست؟ أَکْثَرُ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هُمْ لِلْحَقِّ کَارِ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌هُونَ.

ژورنالیسم تنها بیماری مجلات نیست، اگرچه پیش از همه در مجلات بروز کرده است؛ سینما و رادیو و تلویزیون و … نیز به همین مرض مبتلا هستند، و نمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توانند که نباشند. می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گویند مطالب جدی خریدار ندارد، و این حقیقتی است. وقتی مناسبات تولید و مصرف به تبع تمدن امروز بر همه چیز غلبه یافته، بسیار متوقع است که آثار هنری و تبلیغاتی نیز به اشیایی مصرفی بدل شوند.

chr1

برای جواب دادن به این سؤال که «جذابیت سینما در کجاست؟» از یک سو باید در وجوب مخاطب عام سینما به جست‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌وجو پرداخت و از سوی دیگر باید به ماهیت سینما و تکنیک آن توجه کرد، و این دومی مهم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تر است. مخاطب سینما انسان کامل نیست. انسان کامل به بی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نیازی و استغنا رسیده است و جز ذات حقیقت چیزی برای او جاذبه ندارد. او از لذایذ خدادادی استفاده می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند؛ می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌خندد و حتی مزاح می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند، اما دل به تفنن نمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌بازد و اختیار خود را به کارگردان که هیچ، جز به اولیای مقرب خدا تفویض نمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند. او هرگز ترک عقل نمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گوید مگر در راه عشق، و راه عشق به سینما منتهی نمی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود.

چرا در این‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌چنین بحثی سخن از انسان کامل به میان آورده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ایم؟ در آیات مبارکه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی قرآن بسیار است آیاتی که در آن انسان ذاتاً ضعیف، ظلوم و کفور، جهول، عجول، جزوع، هلوع، کنود و… معرفی شده است. خداوند این صفات را در وجود انسان نهاده است تا در مبارزه با آن‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها به کمال رسد و نور وجود حقیقی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اش در کنار این تیرگی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها جلوه پیدا کند.

انسان ذاتاً هَلوع و وَلوع است و این هلَع و ولَع از شدت اشتیاق اوست برای وصول به مقام قرب. اما چه کند که این شدت اشتیاق در بستر حاجات مادی او نیز ظهور و بروز دارد؟

آیا نیاز به سیگار یا خمر حتی برای سیگاری‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها و دائم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌الخمرها یک نیاز حقیقی است؟ بخش عظیمی از نیازهای کاذب بشر امروز مربوط به عادات و ملکاتی است که خود برخلاف ذات خویش، برای خود ساخته است. وظیفه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی ما آزاد ساختن مرغ باغ ملکوت فطرت آدمی از قفس عادات و تعلقات است، نه گردن نهادن به حاجات کاذب او.

Smoking-Cannibus-Shotbox1

سینما و تلویزیون، چه از لحاظ تکنیک و چه از لحاظ محتوا، توجه خویش را معطوف نیازهای کاذب، عادات زائد و ضعف‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های روانی بشر کرده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اند. انسان ذاتاً عجول است؛ سینما نیز اصالتاً به این شتاب‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌زدگی وقع می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نهد و فیلم را از جنبه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های کارگردانی، هنرپیشگی و مونتاژ به صورتی تولید می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند که حوصله مخاطب عجول سر نرود و این‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌چنین، از لحاظ محتوا به ابتذال و سطحی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نگری گرایش یافته و از لحاظ تکنیک نیز اصالت کار را بر نفی عقل و اختیار تماشاگر و ایجاد حالت تعلیق روانی برای او نهاده است.

فیلم اثر هنری فیلم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ساز و مظهر روح اوست و از این لحاظ همان قدر به واقعیت نزدیک است که سازنده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌اش و اصلاً چرا باید فیلم به واقعیت نزدیک شود؟ فیلم دارای واقعیتی رویایی است و یا به عبارت بهتر رویایی است برای فرار از واقعیت. سینما به عنوان هنر، وسیله‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای است در خدمت بیان هنری، اگر چه آنچه که در تاریخ، بیشتر منشأیت اثر دارد، سینمای تجارتی است.

مخاطب عام که گفتیم، سلایق خود را از روزنامه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها و مجلات ژورنالیستی، ترانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های روز، سینمای تجارتی، برنامه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های مصرفی روزمره رادیو و تلویزیون و می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌گیرد و این همه غرقابی است از ابتذال، سطحی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌نگری، بی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دردی، تفنن، بی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌مایگی و نان را به نرخ روز خوردن. در روزگاری چنین که مناسبات تولید و مصرف بر عامل هنر نیز حاکمیت یافته است، دیگر سخن از خلاقیت هنری   نیز برای مصرف روزمره تولید می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شود. فیلم‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ساز می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌تواند مخاطب خاصی برای خویشتن برگزیند، مشروط بر آنکه راهی برای نجات از تجارت گرایی و اصالت گیشه پیدا کند.

پرسش و پاسخ

چنانچه پیرامون این درس پرسشی دارید، از بخش زیر برای ما ارسال کنید:

نام شما:*

ایمیل شما:*

تعداد بازدید:815
۱ دیدگاه
  1. سلام

    چگونه می توان تکنیک اسلامی برای سینما خلق نمود؟

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*


*

RSS