Print Friendly
آموزش مجازی سفیرفیلم

خلاصه آینه جادو | درس پانزدهم : تأملاتی در ماهیت سینما ۷

۰۹ TaAmolat dar mahiat cinema 07

در درس پانزدهم از سیر «خلاصه آینه جادو» آموزش مجازی سفیرفیلم، با ادامه مطالب درس چهاردهم در مورد ماهیت و ذات سینما در اندیشه شهید آوینی آشنا شوید.

درس پانزدهم- تاملاتی در ماهیت سینما ۷

پس از پایان انتشار درس چهاردهم از سیر جدید «خلاصه آینه جادو» از آموزش مجازی سفیرفیلم، امروز در درس پانزدهم از این سیر به ادامه بررسی ماهیت و ذات سینما از دیدگاه شهید سیدمرتضی آوینی می‌پردازیم.

فیلم مستند

در مباحثات معمول مربوط به سینما همواره سینمای مستند را در مقابل سینمای داستانی اعتبار می‌کنند. استناد به واقعیت خارج وجه تمایز سینمای مستند از داستانی است، اما آیا استناد به واقعیت خارج می‌تواند معنا داشته باشد یا خیر؟ یکی از مهم‌ترین اصول مقبول ما در مباحث قبل، این بود که سینما  نه بازآفرینی واقعیت خارج بلکه بازتاب واقعیت درونی فیلم‌ساز است واقعیتی که در فیلم مستند انعکاس می‌یابد اگرچه ضرورتاً منطبق بر واقعیت خارج نیست، اما به‌هرتقدیر، فیلم‌ساز ناچار است  صورت واقعیت را از بیرون اخذ کند و آن را  ماده‌ی اصلی کار خویش قرار دهد. به‌این‌ترتیب، اگرچه او بازهم می‌تواند در واقعیت تصرف کند و از  حقیقت ماجرا دور و یا بدان نزدیک شود، اما نهایتاً ماده‌ی اصلی کار او بیرون از خودش قرار دارد.

Nature-An-Original-DUCKumentary-DVD-L841887018128

تفاوتی در همین حد، فیلم مستند را ماهیتاً از فیلم داستانی تمایز می‌بخشد. البته این هست که اگر  تعلق به‌حق در هنرمند موجود باشد، فیلم مستند می‌تواند تا آنجا پیش رود که با حقیقت متحد شود. این  اتحاد برای هنر دینی بسیار مهم است، چراکه ما معتقدیم اثر هنری باید نهایتاً در نظام حقیقی خلقت جذب شود تا آنجا که بتوان گفت این اثر، ذاتاً، مخلوق خداست. فعل هنری ازآنجاکه به وساطت صفت خلاقیت روح خدایی انسان انجام می‌گیرد، عین حُسن و بهاء حضرت حق است و بر این اساس، می‌تواند در نظام احسن عالم جذب شود و ذاتاً به خلاقیت خدایی منتسب گردد. آنچه که فیلم مستند را از واقعیت دور می‌کند نگاه هنرمند است. فیلم مستند در نسبت با مخاطب نیز با فیلم داستانی تفاوتی ماهوی دارد. مخاطب فیلم داستانی همواره با این خودآگاهی که فیلم ساختگی است در سینما و یا در برابر تلویزیون حضور دارد- با صرف‌نظر از تفاوت‌هایی که میان سینما و تلویزیون وجود دارد؛ اما این خودآگاهی سایه بر روان مخاطب فیلم مستند نینداخته است. برای آنان که در معنای تبلیغات به مفهوم قرآنی آن اندیشیده‌اند، این تفاوت که گفته شد بسیار مغتنم است. وقتی مخاطب، فیلم را ساختگی می‌انگارد، هرگز نسبت به آنچه به او ارائه می‌شود تذکر عمیق قلبی پیدا نمی‌کند، حال‌آنکه برای تبلیغ، این تذکر عمیق قلبی اولین ضرورت است. عموم فیلم‌سازان، اگرچه نه به صورتی قابل‌بیان، به این حقیقت آگاه هستند. رابطه‌ی فیلم و فیلم‌ساز در فیلم داستانی به صورتی است که باید گفت فیلم‌ساز خودش را در کارش عیان می‌سازد، و البته با صرف‌نظر از این-که مهارت فنی حجاب راه هنرمند می‌شود یا به کمک او می‌آید. و لکن در فیلم مستند، تناسبی چنین صریح میان فیلم و فیلم‌ساز وجود ندارد. فیلم‌ساز مستند با آراستن و پیراستن شخصیت‌ها، مبالغه در بعضی از خصایل و وقایع، حذف بعضی دیگر و… در واقعیت تصرف می‌کند، اما به‌هرتقدیر، استناد به واقعیت، هراندازه هم که ضعیف باشد، فیلم‌ساز را از غرقه شدن در خودپرستی و گم‌شدن در تاریکی‌های برهوتِ وهم بازمی‌دارد.

True-and-False-Sign1

ملاک صحت ادراک را در حکمت قدیم، مطابقت با واقع می‌گرفتند، اما این امر مشروط بر آن است که آنچه در عالم واقع می‌شود به حقیقتی ثابت و مطلق رجوع داشته باشد. اگر سوفسطاییانی پیدا شوند که در این امر بدیهی شک کنند و بگویند حقیقت امری نسبی است، چه اتفاقی می‌افتد؟ آن سوفسطاییان پیداشده‌اند و حقیقت مطلق را انکار کرده‌اند و واقعیت ملاک ثابت خویش را گم‌کرده و بشر، خود ملاک واقعیت شده است. وجود انسان عین ربط و تعلق به حضرت حق است. وقتی انسان خود را از این تعلق آزاد انگارد، لزوماً اراده‌ی خود را در جهت دستیابی به متعلَّقات قوای شهویه و غربیه‌اش رها خواهد کرد. نفس ناطقه‌ی انسان اگرچه ملهَم به خیر و شر است، اما حُسن و قبح اعمال میزان اولیه‌ی خویش را از فرهنگ رایج کسب می‌کند و بر این اساس، چه‌بسا که در پایین‌ترین مراتب غفلت زدگی، معروف و منکَر جایگزین یکدیگر شوند و انسان وارونه شود. هنر امروز (و به‌طور خاص سینما) جلوه‌گاه این وارونگی است.

پرسش و پاسخ

چنانچه پیرامون این درس پرسشی دارید، از بخش زیر برای ما ارسال کنید:

نام شما:*

ایمیل شما:*

تعداد بازدید:488
بدون دیدگاه

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*


*

RSS