Print Friendly
آموزش مجازی سفیرفیلم

خلاصه آینه جادو | درس هفدهم: تأملاتی در ماهیت سینما ۹

۰۹ TaAmolat dar mahiat cinema 09

در درس هفدهم از سیر «خلاصه آینه جادو» آموزش مجازی سفیرفیلم، با ادامه مطالب درس شانزدهم در مورد ماهیت و ذات سینما در اندیشه شهید آوینی آشنا شوید.

درس هفدهم- تاملاتی در ماهیت سینما ۹

پس از پایان انتشار درس شانزدهم از سیر جدید «خلاصه آینه جادو» از آموزش مجازی سفیرفیلم، امروز در درس هفدهم از این سیر به ادامه بررسی ماهیت و ذات سینما از دیدگاه شهید سیدمرتضی آوینی می‌پردازیم.

کمپوزیسیون و کیفیت تجلی زیبایی‌های عالم قدس در نسبت‌ها و مقادیر

نظام احسنِ عالم نظامی متقارن است و این تقارن یکی از نقاط پیوند ما با جهان خلقت است که از یک سو در ما و از سوی دیگر در سایر تشخصات وجودی (ماده و طبیعت، زمان و مکان و…) تجلی دارد. اگر تقارن در مصنوعات بشری نیز به‌مثابه یکی از ارکان زیبایی مقبول افتاده است، علت آن را باید در همین‌جا جُست. قواعد استتیک یا زیبایی‌شناسی مجموعه‌ی جلوه‌ات همین حُسن و بهاء و نظم غایی و یگانه در کمیت‌ها و مقادیر و تناسبات است.  سنگین‌تر بودن پایین تصویر در بیننده احساسی از استواری و ثبات می‌آفریند، چراکه انسان و موجودات دیگر با پاهای خود بر خاک قرارگرفته‌اند و ثباتشان منوط به  جاذبه‌ای است که از جانب خاک آن‌ها را به‌سوی خود می‌کشد. محور عمودی توازن در تصویر نیز به‌جانب چپ متمایل است، چراکه جلوهی عام طبیعت در انسان و سایر موجودات، در عین تقارن، در جانب چپ کمی ضعیف‌تر است و البته این تفاوت لابد ریشه در شئون ذاتی روح و مراتب وجود دارد.

analysis

قاب تصویر؛ قُرب و بُعد؛ ارتفاع و زاویه‌ی دوربین؛ انطباق

وقتی کادر محدود و مربع‌مستطیل دوربین به‌مثابه ظرفی که واقعیت در آن صورت می‌بندد پذیرفته شود، طبیعی است که تماشاگر ذهن خود را به آن محدود می‌کند. در این صورت، نوعی تناظر کیفی میان فضای درون فیلم و تأثرات ذهنی او برقرار می‌گردند؛ اندازه‌ی درشت تصویر متناظر با خیره شدن به آن شیء خاص و انصراف از محیط می‌شود و بالعکس، هر چه تصویر درون کادر کوچک‌تر شود، گویی همان شیء است که از توجه خاصِ مخاطب دورتر و دورتر می‌شود و در فضای عمومی تصویر مستحیل می‌گردند. وقتی زاویه‌ی تصویر از وضع هم‌سطح با تماشاگر خارج می‌شود، متقابلاً معنای نهفته در تصویر نیز از حالت تعادل بیرون می‌رود و تأثرات خاصی را متناسب با زاویه‌ی دوربین در تماشاگر ایجاد می‌کند. در اینجا نیز اوضاع مکانی، معانی مجردی پیدا می‌کنند و به کیفیات متناظر با خویش تبدیل می‌گردند. بالا بودن معنای احاطه و تسلط داشتن پیدا می‌کند و پایین بودن، بالعکس، معنای زیردست بودن، مقهوریت و محاط بودن.

مفهوم حرکت

پیوند انسان با عالم واقع جز از طریق حواس، با نحوی حضور در فضا امکان یافته است. در سیر تفکر منطقی بشر، این حضور فضایی نخست به زمان و مکان و سپس به دیمانسیون‌ها یا ابعاد تجزیه شده است. در واقعیت سینمایی، حجم و عمق وجود ندارد و ازاین‌رو، برای تقلید از واقعیت، حجم و عمق و زمان (یعنی بُعد سوم و چهارم) به زبانِ تصویر متحرک ترجمه می‌شود. در قیاس با عالم واقع، وقتی کسی چشم از یک چیز برمی‌دارد، سر می‌گردند و به چیز دیگری نظر می‌دوزد، نگاه کردن به شیء دوم مستلزم انصراف کامل از شیء اول است. پَن این معنای انصراف را در خود دارد، حال‌آنکه پیوند ساده‌ی دو نما از همان دو شیء، این معنا را در خود ندارد. زوم نیز می‌تواند به‌تناسب حال، حامل حالاتی روانی و مفاهیمی مجرد باشد. حرکت زوم ) مخصوصاً زوم این ( ازآنجاکه معادلی در عالم واقع ندارد، فی‌نفسه اسرارآمیز و خیالی است. زوم حرکتی است کاملاً غیرواقعی که تکنولوژی سینما در اختیار قرار داده است؛ اما با این فرض هیچ حکمی اثبات نمی‌شود، چراکه اصلاً سینما بازتاب واقعیت درونی است، نه بازآفرینی جلوه‌های شناخته‌شده‌ی واقعیت بیرونی. در حرکت تراولینگ نیز کیفیت انتقال فی‌نفسه موردنظر است، اما در مقایسه با زوم این انتقال صرفاً مکانی است و حامل مفهومی مجرد و یا حالتی روحی نیست. حرکت تراولینگ تماشاگر را از امکان سیر در فضای سینمایی برخوردار می‌سازد و بالطبع تنها هنگامی باید انجام شود که تماشاگر به حرکتی این‌چنین نیازمند است. همچنان که هیچ عنصری در قاب تصویر نمی‌تواند تصادفی و یا خنثی باشد، حرکات یا برش‌های بی‌دلیل نیز فیلم را از بلاغت و پیوستگیِ بیانی دور می‌دارد.


page46_1

قوه‌ی متخیله و تصور حرکت

تصویر متحرک وجه تمایز سینماست از سایر هنرها، و حرکت (اعم از اینکه مربوط به سوژه باشد یا دوربین) فضا و زمان و وقایع سینمایی را موجودیت می‌بخشد؛ و لکن این حرکت حقیقتاً موجود نیست، تصور یا توهمی است وابسته به خود تماشاگر. این اوست که اجزایی کاملاً ناپیوسته و تقطیع‌شده را به یکدیگر پیوند می‌دهد و از این طریق به پیوستگی‌های زمانی و مکانی، دراماتیک و یا دیالکتیک در فیلم واقعیت می‌بخشد. واقعیت سینمایی در موجودیت خویش کاملاً بر قوای باطنی انسان و مخصوصاً بر قوه‌ی متخلیه متکی است.

 df

 

پرسش و پاسخ

چنانچه پیرامون این درس پرسشی دارید، از بخش زیر برای ما ارسال کنید:

نام شما:*

ایمیل شما:*

تعداد بازدید:387
بدون دیدگاه

دیدگاه تازه‌ای بنویسید:

*


*

RSS